اقلام مشمول و غیر مشمول کسرحق بیمه
در خصوص بیان معیار خاص برای تشخیص مزایای مشمول کسر حق بیمه و غیر مشمول کسر حق بیمه مستندات مورد اتفاق کارشناسان وجود ندارد؛ موارد مشمول بیمه تامین اجتماعیبراساس بند ۵ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی، مزد یا حقوق یا کارمزد مشمول کسر حق بیمه در این قانون شامل هرگونه وجوه و مزایای نقدی یا غیرنقدی مستمر است که در مقابل کار به بیمه شده پرداخت میشود. پس شرط اصلی مشمول بیمه بودن یک مبلغ دریافت در برابر انجام کار یا بگفته دیگر مزایای متعلق به شغل است و صفت استمرار مندرج در بند مذکور بدلیل درج کلمه انفصال[یا] در قانون؛ مربوط به مزایای غیر نقدی است به طور کلی، شناسایی اقلام غیر مشمول نسبت به اقلام مشمول بیمه سادهتر است ؛ لذا تامین اجتماعی استثنائات را قاعده نموده و مطابق مصوبه شماره۷۲۲۶ مورخ ۷۲/۲/۱۲ شورایعالی تامین اجتماعی موضوع بخشنامه شماره ۵ جدید درآمد ، مزایای غیر مشمول کسر بیمه شامل موارد زیر میشوند:
۱. بازخرید ایام مرخصی
در صورتی که کارگر از مرخصی استحقاقی سالانه خود استفاده نکرده باشد، میتواند مبلغ بازخرید ایام مرخصی خود را از کارفرما دریافت کند. این مبلغ بهعنوان یکی از اقلام غیرمشمول بیمه محسوب شده و برخلاف اقلام مشمول بیمه، مشمول کسر حق بیمه تأمین اجتماعی نمیشود.
۲. کمک عائله مندی
کمک عائله مندی یا حق اولاد برای همهٔ اشخاص مشمول نیازی به محاسبۀ حق بیمه ندارد و جزء اقلام مشمول بیمه نیست. مشروط بر اینکه طبق ماده ۸۶ قانون تأمین اجتماعی محاسبه و پرداخت شود. شرایط پرداخت این مبلغ عبارت است از:
سابقه بیمه: بیمهشده باید حداقل ۷۲۰ روز سابقه پرداخت بیمه داشته باشد.
سن فرزندان: فرزندان باید کمتر از ۱۸ سال داشته باشند یا بهطور تمام وقت مشغول تحصیل باشند یا دارای معلولیت جسمی یا ذهنی باشند.نکته مهمدر حال حاضر علیرغم تشکیک های موجود مبلغ حق اولاد برای هر فرزند معادل سه برابر حداقل مزد روزانه مصوب وزارت کار در هر سال است.
۳. هزینه سفر و فوق العاده ماموریت
مبلغ پرداختی به عنوان حق مأموریت که حداقل معادل یک روز مزد ثابت روزانه برای هر روز ماموریت است، جزء اقلام غیرمشمول بیمه محاسبه میشود و نیازی به کسر حق بیمه از آن نیست.
اگر میخواهید ریسکهای مربوط به بیمه و کسورات قانونی را بهتر مدیریت کنید، مطالعه مقاله مشاوره مالیاتی و تأمین اجتماعی کسبوکارها | راهنمای پیشگیری از ریسکهای مالی و بیمهای میتواند بسیار مفید باشد.
۴. عیدی (تا میزان حداکثر مصوب اداره کار)
عیدی و پاداش پایان سال، در صورتیکه مطابق با چارچوب قانونی پرداخت شود، تا سقف مشخص شده از کسر حق بیمه معاف است. این مبلغ معادل ۶۰ روز مزد ثابت روزانه کارگر است، مشروط بر اینکه از ۹۰ روز حداقل مزد روزانه مصوب وزارت کار در سال مربوطه تجاوز نکند.
به طور مثال، اگر مزد ثابت روزانه کارگری در سال ۱۴۰۴ برابر با ۳,۴۶۳,۶۵۶ ریال باشد، عیدی او برابر با ۶۰ روز × ۳,۴۶۳,۶۵۶ = ۲۰۷,۸۱۹,۳۶۰ ریال خواهد بود. اما سقف عیدی در سال ۱۴۰۴، معادل ۹۰ روز حداقل مزد روزانه مصوب وزارت کار، یعنی ۳۱۱,۷۱۹,۰۴۰ ریال، جزء اقلام مشمول بیمه نیست و مبلغ عیدی تا این سقف از کسر حق بیمه معاف خواهد بود.
۵. سنوات پایان خدمت
حق سنوات یا مزایای پایان خدمت مبلغی است که در پایان قرارداد کاری به کارگر پرداخت میشود. این مبلغ به ازای یک سال کار کامل، معادل ۳۰ روز مزد ثابت روزانه کارگر است و نیازی به محاسبه و پرداخت حق بیمه برای آن نیست.
در شرایط خاصی مثل توقف فعالیت یا بحرانهای غیرمنتظره، بررسی مقاله تکلیف حقوق و بیمه کارکنان در تعطیلی کسبوکار به دلیل جنگ یا بحران به درک بهتر تعهدات کارفرما کمک میکند.
۶. حق مسکن و بن و خوار و بار در ایام بارداری
مزایای حمایتی مانند حق مسکن و بن خواروبار که در دورۀ بارداری یا مرخصی زایمان پرداخت میشوند، از کسر حق بیمه معاف هستند. این مزایا به عنوان بخشی از حمایتهای قانونی برای حفظ سلامت مادر و کودک محسوب میشوند.
۷. حق شیر
مبلغ پرداختی به عنوان حق شیر که مطابق ماده ۷۴ قانون کار به مادران تعلق میگیرد، از کسر حق بیمه معاف است. این مزیت به عنوان یک حمایت غیر مستمر برای مادران در نظر گرفته میشود.
۸.پاداش نهضت سوادآموزی
مزایا و پاداشهای مرتبط با برنامههای نهضت سوادآموزی مانند پاداشهای آموزشی، به دلیل ماهیت حمایتی و آموزشی از کسر حق بیمه معاف هستند.
۹. حق التضمین خسارت اخراج
مبلغ خسارت اخراج یا جبران خسارت ناشی از فسخ غیر قانونی قرارداد، به عنوان جبران خسارت قانونی پرداخت میشود و جزء اقلام غیر مشمول کسر حق بیمه است.
از آنجا که برخی مزایا و پرداختها در زمان خاتمه رابطه کاری یا فسخ قرارداد مطرح میشوند، آشنایی با ماده ۲۷ قانون کار؛ راهنمای کامل فسخ قرارداد و اخراج قانونی کارگر نیز ضروری است.
۱۰. پاداش افزایش تولید
پاداش افزایش تولید تنها در صورتی جزء اقلام مشمول بیمه قرار نمیگیرد که مجوز رسمی از اداره کار محل دریافت کرده باشد. بدون این مجوز، پرداخت پاداش به صورت دلخواه معاف از بیمه تلقی نمیشود و مشمول کسر حق بیمه خواهد بود.
۱۱. پاداشهای مناسبتی(خارج از مصوبه شورایعالی)
پاداشهای غیرمستمر مانند پاداشهای مناسبتی (عید، تولد و غیره)، درصورتیکه جنبه مستمر نداشته باشند، از کسر حق بیمه معاف هستند. اگر این پاداشها به صورت منظم و مستمر پرداخت شوند، جزء اقلام مشمول است.
جمعبندی
بر اساس قانون تأمین اجتماعی، هر پرداختی که در مقابل انجام کار و به صورت مستمر به کارگر پرداخت شود، معمولاً مشمول کسر حق بیمه خواهد بود. در مقابل، برخی پرداختها مانند بازخرید مرخصی، حق اولاد، مأموریت، عیدی تا سقف قانونی، سنوات پایان خدمت و پاداشهای غیرمستمر در زمره اقلام غیرمشمول بیمه قرار میگیرند.
آشنایی دقیق با این موارد برای کارفرمایان، حسابداران و مسئولان منابع انسانی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اشتباه در تشخیص اقلام مشمول و غیرمشمول بیمه میتواند منجر به بدهی بیمهای و جرایم تأمین اجتماعی شود.
برای دریافت مشاوره و کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه با کارشناسان LegalBox در ارتباط باشید.
سوالات متداول
سوال 1: کدام مزایا مشمول کسر حق بیمه تأمین اجتماعی هستند؟
مزایایی که مستمر باشند و در مقابل انجام کار پرداخت شوند، معمولاً مشمول کسر حق بیمه هستند؛ مانند برخی اقلام ثابت حقوقی و مزایای وابسته به شغل.
سوال 2: آیا عیدی مشمول بیمه تأمین اجتماعی است؟
عیدی و پاداش پایان سال تا سقف قانونی از کسر حق بیمه معاف است؛ اما اگر پرداختی خارج از چارچوب قانونی یا به شکل خاص دیگری باشد، باید جداگانه بررسی شود.
سوال 3: آیا حق اولاد جزء اقلام مشمول بیمه است؟
خیر، حق اولاد طبق ضوابط قانونی از اقلام غیرمشمول بیمه محسوب میشود، مشروط به اینکه شرایط مقرر در قانون تأمین اجتماعی را داشته باشد.
سوال 4: آیا حق مأموریت مشمول کسر بیمه میشود؟
خیر، حق مأموریت در حالت معمول از اقلام غیرمشمول بیمه است و مشمول کسر حق بیمه نمیشود.
سوال 5: سنوات پایان خدمت بیمه دارد؟
خیر، حق سنوات / مزایای پایان خدمت جزء اقلام غیرمشمول حق بیمه است.
سوال 6: آیا پاداشها همیشه معاف از بیمه هستند؟
خیر، فقط پاداشهای غیرمستمر یا مناسبتی در بسیاری از موارد معافاند. اگر پاداش به صورت مستمر و منظم پرداخت شود، ممکن است مشمول بیمه تلقی شود.
نظرات کاربران